Jak różne tłumaczenia Ewangelii Filipa zmieniają odbiór tekstu

Ewangelia Filipa to jeden z najbardziej niezwykłych tekstów gnostyckich odkrytych w Bibliotece z Nag Hammadi. Jej tłumaczenie na języki nowożytne wiąże się jednak z licznymi trudnościami. Brak oryginalnej numeracji, fragmentaryczna budowa oraz bogactwo mistycznych symboli sprawiły, że różne przekłady różnią się od siebie nie tylko stylem, ale również sposobem podziału i interpretacji tekstu.

Dobrym przykładem są fragmenty dotyczące sakramentu namaszczenia. W klasycznym tłumaczeniu W. W. Isenberga z 1973 roku czytamy: „Christ is the one who has been anointed. And it is he who has been anointed who has been perfected. And it is he who has been perfected who has been assumed into the fullness.” [1] W polskim przekładzie Marka Starowieyskiego ten sam fragment brzmi inaczej: „Chrystus jest tym, który został namaszczony i który osiągnął doskonałość. A ten, kto został doskonały, wstąpił do pełni.” [2] Różnica wydaje się subtelna, ale wpływa na odbiór tekstu: w wersji Isenberga większy nacisk położono na proces stawania się doskonałym przez namaszczenie, podczas gdy w wersji polskiej akcent przesunięto na osiągnięty stan doskonałości.

Kolejne ciekawe różnice widać w refleksji o poznaniu siebie. U Isenberga fragment ten został oddany następująco: „Those who have knowledge are from above. If they are called, they hear, they respond, and they turn toward him who calls them, and they ascend to him.” [1] Natomiast w polskim wydaniu popularnym, opartym częściowo na tłumaczeniach ezoterycznych, czytamy: „Ci, którzy poznali siebie, przyszli z góry. Gdy są wezwani, słyszą, odpowiadają i wracają do Tego, który ich wezwał.” [3] Tutaj różnica jest większa: polska wersja wprowadza bardziej osobistą tonację ("poznali siebie"), podczas gdy oryginalny przekład mówi o "tych, którzy mają wiedzę". Przesunięcie akcentu z wiedzy na poznanie siebie może zmieniać interpretację duchowego przesłania.

Wreszcie, rozbieżności widać wyraźnie w fragmentach dotyczących zmartwychwstania. U Marvina Meyera w nowoczesnym wydaniu "The Nag Hammadi Scriptures" czytamy: „Those who say that first they will die and then they will rise are mistaken. If they do not first receive resurrection while they live, when they die they will receive nothing.” [4] W niektórych polskich adaptacjach duchowych fragment ten jest przedstawiany bardziej poetycko: „Kto oczekuje życia po śmierci, nie rozpoznał Życia Prawdziwego. Bo kto nie powstanie z martwych jeszcze za życia, nie ujrzy Życia Wiecznego.” [5]

Choć oba tłumaczenia zachowują główny sens, polska wersja duchowa wprowadza głębszy ton emocjonalny i mistyczny, oddalając się od surowości oryginału. Przykłady te pokazują, że każde tłumaczenie Ewangelii Filipa jest także interpretacją. W zależności od wyborów tłumacza, tekst może zyskać inny wydźwięk: bardziej intelektualny, bardziej mistyczny lub bardziej emocjonalny. Świadome czytanie różnych wersji pozwala nie tylko lepiej zrozumieć sam tekst, ale także odkryć bogactwo duchowych intuicji, które niesie Ewangelia Filipa.

 Źródła:

[1] W. W. Isenberg, The Gospel of Philip, w: The Nag Hammadi Library, red. James M. Robinson, Harper & Row, San Francisco 1977.
[2] Marek Starowieyski (red.), Apokryfy Nowego Testamentu. Ewangelie apokryficzne, tom 1, Wydawnictwo WAM, Kraków 2003.
[3] Popularne tłumaczenie ezoteryczne na podstawie adaptacji Starowieyskiego i Meyera, wersje internetowe.
[4] Marvin Meyer (red.), The Nag Hammadi Scriptures, HarperOne, New York 2007.
[5] Popularne parafrazy duchowe oparte na tłumaczeniach Nag Hammadi, adaptacje bez oficjalnej redakcji.

Jeśli uważasz ten artykuł za wartościowy to polub go na Facebooku, Tweetuj lub udostępnij na innych stronach.